Nắng tây: chống nóng cho nhà phố miền Trung, theo thứ tự đáng chi
Nhà quay mặt tây ở miền Trung là một bài toán mà ai từng ở đều hiểu ngay: ba bốn giờ chiều là tường nóng rực, phòng hầm hập tới tận khuya, và điều hoà chạy hết công suất vẫn không mát được như phòng bên kia.
Điều nhiều người không biết là nắng chiều gắt hơn nắng trưa đối với một ngôi nhà, dù mặt trời lúc đó đã thấp. Hiểu vì sao thì biết ngay nên chi tiền vào đâu.
Vì sao nắng tây hại hơn nắng trưa
Hai lý do cộng lại:
- Góc chiếu thấp. Nắng trưa gần như thẳng đứng nên chỉ rọi lên mái và một dải hẹp sát tường. Nắng chiều đi ngang, xuyên qua cửa sổ vào sâu trong phòng, chiếu thẳng lên mặt người và lên mảng tường trong nhà. Cùng một lượng nhiệt, nhưng nó vào tận nơi.
- Nhà đã tích nhiệt cả ngày. Tới ba giờ chiều, khối bê tông và tường gạch đã hấp thụ nhiệt suốt từ sáng. Nắng tây đến chồng lên lượng nhiệt đã có, và sau khi mặt trời lặn thì khối tường ấy tiếp tục toả ngược vào nhà nhiều giờ nữa.
Điểm thứ hai giải thích cái khó chịu quen thuộc nhất: mười giờ đêm phòng vẫn nóng dù ngoài trời đã mát. Sờ tay lên mặt tường phía tây lúc đó, nếu thấy còn ấm rõ, thì đó chính là thứ đang làm nóng phòng bạn.
Thứ tự chống nóng: chặn càng xa càng tốt
Đây là nguyên tắc quan trọng nhất và cũng hay bị làm ngược:
- Chặn ngoài nhà — hiệu quả nhất, vì nhiệt không bao giờ vào tới.
- Chặn ở lớp vỏ — tường, mái, kính.
- Xử lý trong nhà — kém hiệu quả nhất, vì lúc đó nhiệt đã vào rồi.
Rèm cản sáng treo trong phòng nằm ở mức ba. Nó chặn ánh sáng nhưng nhiệt đã qua kính và đang ở trong phòng — rèm chỉ giữ nhiệt lại ở khoảng giữa rèm và cửa. Đó là lý do nhiều nhà treo rèm dày mà vẫn nóng.
Mức 1 — Chặn ngoài
- Lam chắn nắng. 🔴 Chi tiết kỹ thuật ít người biết: mặt tây cần lam ĐỨNG, mặt nam cần lam NGANG. Vì mặt trời chiều đi ngang và thấp, một tấm chắn nằm ngang phía trên gần như không cản được gì; phải là các thanh dựng đứng mới chắn được tia đi ngang. Đây là lỗi thiết kế rất hay gặp ở nhà phố.
- Giàn cây leo hoặc cây thân gỗ trồng cách tường một khoảng. Cây vừa chắn nắng vừa làm mát không khí quanh nó — hiệu quả hơn một tấm chắn cứng cùng kích thước. Nhớ chừa khoảng cách để rễ không phá móng và cành không cọ mái.
- Mái đua, ô văng sâu phía trên cửa sổ — có ích nhưng hạn chế với mặt tây, vì lý do góc chiếu ở trên.
- Lưới che nắng căng cách tường một khoảng hở. Rẻ nhất, lắp nhanh nhất, và với nhà thuê thì là phương án thực tế duy nhất ở mức này.
Mức 2 — Lớp vỏ nhà
- Tường hai lớp có khe khí ở giữa. Lớp không khí là cách nhiệt tốt, và nếu khe được thông hơi lên trên thì nó còn kéo nhiệt đi. Đây là giải pháp bền nhất cho mặt tây.
- Sơn phản xạ nhiệt màu sáng. Rẻ và có tác dụng đo được, nhưng đừng kỳ vọng nó thay được việc che chắn.
- Cách nhiệt mái. Với nhà mái tôn thì đây là việc đáng chi nhất: một lớp cách nhiệt dưới tôn cộng với khe thông gió ở đỉnh mái đổi hẳn nhiệt độ tầng trên cùng.
- Phim cách nhiệt hoặc kính hai lớp cho cửa sổ hướng tây. Phim rẻ hơn nhiều và lắp được cho nhà đang ở.
Bố trí phòng: cách không tốn tiền
Đây là chỗ lời khuyên phong thuỷ và lời khuyên kiến trúc nói cùng một điều: đặt các phòng phụ ở mặt tây để chúng làm lớp đệm.
Cầu thang, nhà kho, nhà vệ sinh, chỗ giặt phơi — những nơi người ta chỉ ở vài phút — kê sát mặt tây thì chúng hứng nhiệt thay cho phòng ngủ và phòng làm việc. Với nhà đang xây hoặc đang sửa, đây là quyết định đáng giá nhất và không tốn thêm đồng nào.
Nhà đã xây rồi thì vẫn làm được phần nhỏ: dời giường và bàn làm việc ra khỏi mảng tường phía tây, kê tủ áo hoặc kệ sách áp vào mảng tường đó. Một cái tủ đầy quần áo là một lớp cách nhiệt thật sự.
Mức 3 — Trong nhà
Không thay được hai mức trên, nhưng vẫn giúp:
- Quạt kết hợp điều hoà. Gió thổi qua da làm người thấy mát hơn vài độ so với nhiệt độ thật, nên có quạt thì đặt điều hoà cao hơn được mà vẫn dễ chịu.
- Mở cửa vào đúng lúc. Đóng kín từ trưa tới chiều muộn, và mở toang sau khi trời tắt nắng để đẩy khối khí nóng ra. Làm ngược lại — mở suốt chiều rồi đóng tối — là cách giữ nhiệt trong nhà.
- Rèm hai lớp vẫn nên có, để chặn phần chói và phần bức xạ trực tiếp lên người.
Chi tiền theo thứ tự nào
Với ngân sách có hạn, thứ tự đáng chi cho một nhà phố mặt tây:
- Cách nhiệt mái nếu ở tầng trên cùng hoặc nhà mái tôn — chênh lệch lớn nhất trên mỗi đồng bỏ ra.
- Che chắn ngoài cho cửa sổ hướng tây — lưới che hoặc lam đứng.
- Dời công năng — miễn phí, làm ngay được.
- Phim cách nhiệt cho mảng kính lớn.
- Rồi mới tới sơn, rèm, và thiết bị.
Cách đo xem mình làm có ăn thua không
Đừng đo bằng cảm giác. Hai phép đo đơn giản:
- Sờ hoặc đo nhiệt độ mặt tường phía tây lúc tám giờ tối, trước và sau khi làm. Tường mát đi là việc có tác dụng thật.
- Ghi lại tiền điện tháng cùng kỳ năm trước. Đây là con số khách quan nhất, và nó nói cho bạn biết khoản đầu tư hoàn lại trong bao lâu.
Với nhà miền Trung, việc chống nóng mặt tây không phải chuyện thẩm mỹ hay quan niệm — nó là khoản tiền điện mỗi tháng, và là chuyện ngủ được hay không vào những đêm tháng sáu.
Khi nắng tây đi kèm gió biển
Ở Đà Nẵng và các đô thị ven biển miền Trung, mặt tây thường không phải mặt hứng gió biển — gió mặn tới từ phía đông. Điều đó tạo ra một tình huống riêng: hai mặt nhà có hai vấn đề hoàn toàn khác nhau, và giải pháp cho mặt này không dùng được cho mặt kia.
- Mặt tây cần che nắng. Vật liệu gì cũng được miễn chắn tốt.
- Mặt đông hướng biển cần chịu muối. Ở đó thì sắt thường gỉ rất nhanh, và một bộ lam sắt đẹp lắp sai mặt sẽ phải thay sau vài năm.
⇒ Khi chọn vật liệu che chắn, hỏi rõ mình đang làm cho mặt nào. Nhôm, inox loại chịu muối, gỗ đã xử lý hoặc bê tông là lựa chọn an toàn cho mặt biển; mặt tây thì rộng cửa hơn nhiều về vật liệu.
Và một việc rẻ mà hiệu quả cho cả hai mặt: xối nước ngọt lên mặt hứng gió biển mỗi tháng một lần. Muối bám trên bề mặt là thứ ăn mòn dần dần; rửa trôi nó đi kéo dài tuổi thọ của mọi thứ gắn ở đó — khung cửa, bản lề, lan can, và cả bộ lam chắn nắng bạn vừa đầu tư.