Nhà phố Đà Nẵng: đọc lô đất và sắp bên trong
Nhà phố Đà Nẵng có một bộ đặc điểm khá riêng so với nhà phố Sài Gòn hay Hà Nội: lô đất thường vuông vức hơn nhờ quy hoạch bàn cờ ở nhiều khu, nhưng lại chịu nắng tây gay gắt và gió biển mặn; nhiều nhà nằm trong kiệt hẻm chỉ vừa một xe máy; và mùa mưa bão thì mọi tính toán về mặt tiền đều phải nhường cho tính toán về nước và gió.
Bài này bàn cách đọc một lô đất nhà phố ở Đà Nẵng và cách sắp bên trong — phần thực tế trước, phần quan niệm sau, và nói rõ chỗ nào là chuyện mỗi nhà mỗi khác.
Đọc lô đất: bốn điều nhìn trước khi nghĩ tới bố cục
Hướng mặt tiền so với đường đi của nắng. Đây là yếu tố quyết định nhiều nhất tới việc ở có dễ chịu hay không. Mặt tiền hướng tây hoặc tây nam ở Đà Nẵng nghĩa là buổi chiều mặt tiền hứng nắng gắt nhiều tháng trong năm, và nhiệt tích vào tường kéo tới tận đêm. Không phải là không ở được — phần lớn nhà phố Đà Nẵng đều có nhà hướng tây — nhưng nó đổi cách thiết kế: cần lớp che, cần khoảng đệm, cần vật liệu chịu nhiệt.
Chiều sâu lô và số mặt thoáng. Lô dài hẹp chỉ có một mặt thoáng phía trước thì giữa nhà tối và bí — đây là bài toán chung của mọi nhà ống. Lô góc hai mặt thoáng thì dễ chịu hơn hẳn, đổi lại hứng nắng và bụi nhiều hơn.
Kiệt hay đường lớn. Nhà trong kiệt thì yên tĩnh và rẻ hơn, nhưng cần kiểm bề rộng kiệt: xe cứu hoả và xe tải chở đồ có vào được không, và khi mưa lớn thì kiệt thoát nước thế nào. Nhà mặt đường lớn thì thuận kinh doanh nhưng ồn và bụi.
Cao độ nền so với mặt đường và so với các nhà bên. Đây là chi tiết đặc biệt quan trọng ở Đà Nẵng vì mưa lớn tập trung. Nền thấp hơn mặt đường, hoặc thấp hơn hai nhà kề, là nhà nhận nước của cả đoạn phố.
Nắng tây: ba lớp xử lý theo thứ tự hiệu quả
Nguyên tắc chung trong xây dựng: chặn nắng từ bên ngoài luôn hiệu quả hơn xử lý bên trong, vì một khi nhiệt đã vào qua kính thì máy lạnh phải gánh.
Lớp ngoài cùng là thứ tốt nhất: ban công có mái đua, lam chắn nắng đứng cho mặt tây, mái hắt trên cửa sổ, hoặc cây xanh phía trước. Lam đứng hợp với nắng chiều hướng tây hơn lam ngang, vì nắng chiều đi ngang chứ không đi từ trên xuống.
Lớp giữa là cấu tạo tường và kính: tường hai lớp có khe khí, gạch xây dày hơn ở mặt tây, kính có lớp phản nhiệt. Chi phí cao hơn nhưng đây là thứ làm một lần dùng mãi.
Lớp trong là rèm — rẻ nhất và yếu nhất, vì lúc rèm chặn được ánh sáng thì nhiệt đã vào phòng rồi. Rèm vẫn cần, chỉ là đừng coi nó là giải pháp chính.
Một cách nữa rất hợp nhà ống: giếng trời phía sau hoặc giữa nhà. Nó vừa lấy sáng cho vùng giữa vốn tối, vừa tạo dòng đối lưu hút khí nóng lên cao và thoát ra. Cần mái che và máng thoát nước cho mùa mưa — giếng trời làm ẩu là chỗ dột đầu tiên.
Gió biển và độ mặn
Nhà càng gần biển thì độ ăn mòn càng cao, và đây là chi phí dài hạn mà nhiều người không tính khi mua. Hơi muối trong không khí làm gỉ bản lề, khoá, khung sắt, dàn nóng điều hoà, và làm bạc màu sơn nhanh hơn.
Ba việc đáng làm ngay từ đầu: chọn phụ kiện inox chất lượng tốt cho cửa và lan can thay vì sắt sơn; đặt dàn nóng điều hoà ở nơi có che chắn, không phơi thẳng ra hướng gió biển; và rửa mặt ngoài bằng nước ngọt định kỳ, nhất là cửa và lan can — nghe đơn giản nhưng kéo dài tuổi thọ đáng kể.
Sắp bên trong: thứ tự ưu tiên cho nhà ống
Tầng trệt thường là chỗ để xe, phòng khách, bếp. Nếu có kinh doanh thì phần mặt tiền dành cho việc kinh doanh và phần sinh hoạt lùi vào trong — lúc đó cần một lối đi riêng rõ ràng để khách không đi xuyên qua khu ở.
Bếp nên đặt ở nơi có đường thoát khói và thoát mùi ra ngoài, không nên đặt ở vùng giữa nhà bí nhất. Nhiều nhà ống đặt bếp sát giếng trời phía sau — vừa thoáng vừa tiện đưa rác ra ngoài.
Cầu thang ở nhà ống nên đặt lệch về một bên chứ không giữa nhà nếu bề ngang cho phép, để chừa một luồng thông suốt từ trước ra sau. Đặt giữa thì cắt nhà làm hai và vùng sau tối hẳn.
Phòng ngủ chính tránh đặt ở mặt tây nếu còn lựa chọn. Không tránh được thì dồn lớp che nắng vào phòng đó, vì đây là phòng cần mát nhất về đêm.
Mùa bão: những gì thuộc về thiết kế
Đà Nẵng nằm trong vùng chịu bão, và điều đó nên vào bản vẽ chứ không chỉ vào việc chằng chống trước bão:
Mái tôn cần bắt vít đúng quy cách và kiểm định kỳ; cửa kính lớn ở mặt hứng gió nên cân nhắc kính an toàn; và mọi thứ nhô ra ngoài — mái đua, bảng hiệu, giàn phơi, chậu cây treo — đều là thứ gió giật có thể làm bay. Chi tiết kết cấu cụ thể thì cần kỹ sư tính, không phải chuyện suy từ kinh nghiệm.
Phần thuộc về bố trí: chừa một chỗ khô ráo ở tầng trên để cất đồ quan trọng khi cần, và tính sẵn đường thoát nước nếu sân hoặc tầng trệt bị ngập.
Phần quan niệm phong thuỷ: nói cho đúng chỗ
Nhiều gia đình ở Đà Nẵng có xem hướng nhà và hướng bếp theo tuổi gia chủ. Đây là chuyện riêng của mỗi nhà, và có mấy điều nên biết để khỏi bị dắt:
Các trường phái tính hướng không thống nhất với nhau — bát trạch tính theo năm sinh, huyền không phi tinh tính theo toạ hướng nhà và thời gian, hai bên có thể cho kết luận khác nhau về cùng một căn nhà. Chọn một hệ và theo cho nhất quán, đừng trộn.
Và trong thực tế mua nhà phố, hướng thường là thứ không chọn được — lô đất đã có đó, đường đã có đó. Điều chọn được là cách xử lý: che nắng, thông gió, thoát nước, bố trí phòng. Những thứ này thì ai cũng thấy kết quả, không phụ thuộc vào việc tin hay không tin.
Ai nói với bạn rằng một lô đất là "không ở được" và tiện thể giới thiệu một lô khác đắt hơn thì nên nghe với thái độ dè chừng.
Tóm lại
Đọc lô đất theo bốn điều: hướng nắng, số mặt thoáng, đường vào, cao độ nền. Xử nắng tây từ lớp ngoài cùng vào trong. Tính chi phí ăn mòn nếu gần biển. Sắp bên trong theo nguyên tắc giữ một luồng thông suốt từ trước ra sau. Phần hướng và tuổi thì theo lệ nhà mình, nhưng đừng để nó lấn át bốn điều ở trên — vì đó mới là thứ quyết định ở có dễ chịu hay không.