Cải tạo nhà phố cũ ở Đà Nẵng: thứ tự nên làm
Nhà phố cũ ở Đà Nẵng có mấy đặc điểm chung: mặt tiền hẹp, sâu, thiếu sáng ở giữa, và đã đi qua nhiều mùa bão lẫn mùa mưa. Khi cải tạo, người ta thường bắt đầu từ chỗ nhìn thấy — sơn lại, đổi gạch, đóng tủ mới — rồi vài năm sau lại phải đục ra vì cái nằm bên dưới chưa xử. Bài này bàn về thứ tự.
Nguyên tắc chung: từ dưới lên, từ trong ra
Thứ tự đúng gần như luôn là: kết cấu → chống thấm và thoát nước → điện nước → ánh sáng và thông gió → hoàn thiện bề mặt → nội thất → bày biện.
Lý do đơn giản: mỗi bước sau đều nằm đè lên bước trước. Lát gạch xong mới phát hiện phải đi lại đường nước là đục lên; sơn xong mới xử chống thấm là sơn lại.
Nếu ngân sách không đủ làm hết một lượt, hãy làm hết từng tầng theo thứ tự này thay vì làm mỗi thứ một ít. Làm dở dang ở tầng dưới luôn đắt hơn về sau.
Bước 1: kết cấu và những gì phải nhờ người có chuyên môn
Nhà cũ có mấy dấu hiệu cần người có chuyên môn xem trước khi làm bất cứ gì khác: vết nứt lớn hoặc nứt chéo trên tường chịu lực, sàn võng hoặc rung khi đi, cầu thang lung lay, ban công và lan can lỏng, mái hoặc sê nô có dấu hiệu rỉ sắt lộ ra.
Và tuyệt đối không tự quyết mấy việc sau: đục tường chịu lực, mở rộng ô cửa trên tường chịu lực, dỡ dầm, cơi nới thêm tầng, thay đổi kết cấu cầu thang. Đây là chuyện an toàn của cả căn nhà, và cũng thường là chuyện phải xin phép — quy định về cấp phép sửa chữa cải tạo thay đổi theo thời điểm và theo địa phương, nên hỏi cơ quan có thẩm quyền hoặc đơn vị thiết kế trước khi làm.
Nếu có ai đó đề xuất dời cửa, bịt cửa, đục thông tường vì lý do hướng hay bố cục, thì đề xuất đó vẫn phải đi qua bước này trước.
Bước 2: chống thấm và thoát nước — đắt nhất nếu làm sau
Với nhà ở Đà Nẵng, đây là bước đáng chi nhất, vì mưa lớn tập trung và vì nhà phố hay dính ba nguồn thấm.
Thấm từ mái và sân thượng. Kiểm lớp chống thấm, kiểm cổ ống thoát và chân tường — chân tường là chỗ hay nứt và hay bị bỏ qua nhất.
Thấm từ nhà vệ sinh xuống trần tầng dưới. Vết ố trên trần ngay dưới khu vệ sinh là dấu hiệu rõ. Xử triệt để thì phải bóc sàn khu vệ sinh làm lại, nên nếu bạn định cải tạo thì làm luôn thể.
Thấm ngang từ tường giáp nhà bên. Nhà phố sát nhau nên khe giữa hai nhà rất khó xử sau này. Lúc còn giàn giáo là lúc dễ làm nhất.
Về thoát nước: kiểm tiết diện và độ dốc đường thoát của sân thượng và ban công, và cân nhắc thêm một miệng thu dự phòng. Nhiều trận ngập trong nhà không phải do nước dâng mà do một miệng thu duy nhất bị lá cây bịt.
Nếu khu vực nhà bạn từng ngập, cân nhắc nâng cốt nền khu vực để xe và khu đặt thiết bị, và đưa ổ cắm lên cao hơn mức từng ngập.
Bước 3: điện và nước
Nhà cũ thường có hệ điện lắp theo nhu cầu của hai ba chục năm trước — ít ổ cắm, dây tiết diện nhỏ, không có thiết bị chống giật.
Những thứ đáng làm khi đang mở tường: đi lại dây với tiết diện phù hợp, tăng số ổ cắm ở chỗ thật sự dùng, tách các nhánh rõ ràng, lắp thiết bị chống giật cho khu vệ sinh và bếp, và ghi lại sơ đồ đường điện nước trước khi trát lại.
Cái cuối cùng đó rất ít người làm mà lại có giá trị lâu dài: chụp ảnh tường lúc còn thấy đường ống và dây, lưu lại theo từng phòng. Sau này khoan tường treo đồ thì không phải đoán.
Toàn bộ phần này nên do thợ có nghề làm, và nếu nhà bạn có bình nước nóng, máy bơm, hoặc hệ thống điện ngoài trời thì lại càng nên.
Bước 4: ánh sáng và thông gió — chỗ đổi nhiều nhất cảm giác căn nhà
Đây là bước làm nhà phố sâu thay đổi rõ nhất, và cũng là chỗ mà phần "phong thuỷ" và phần kỹ thuật gặp nhau: nhà sáng và thoáng thì dễ chịu, ít ẩm mốc, và người ở thấy nhẹ hơn.
Mấy hướng thường dùng với nhà phố hẹp và sâu: giếng trời ở khoảng giữa, ô lấy sáng trên mái, cửa sổ hoặc ô thoáng ở mặt sau, và vách ngăn thoáng thay tường đặc ở những chỗ không cần kín.
Ba điều thực tế cần tính kèm: giếng trời phải có phương án che mưa và thoát nước; ô lấy sáng hướng tây thì phải có lớp che nắng nếu không sẽ biến thành lò; và mọi ô mở lên mái đều phải tính chuyện bão và vật bay.
Về thông gió, nguyên tắc dùng được là tạo được đường khí đi xuyên — có chỗ vào và có chỗ ra. Một cửa sổ đơn độc thì gió không đi qua được.
Bước 5: hoàn thiện và nội thất
Tới đây mới tới gạch, sơn, trần, tủ. Vài lưu ý riêng cho khí hậu ở đây: chọn vật liệu chịu ẩm cho khu vệ sinh và khu bếp; hạn chế gỗ công nghiệp ở chỗ có thể ngập hoặc hay ẩm; và với nhà gần biển thì ưu tiên phụ kiện kim loại chống ăn mòn — bản lề, tay nắm, ray tủ là mấy thứ hỏng sớm nhất.
Với tủ và kệ cao, nhớ neo vào tường — vừa an toàn với trẻ nhỏ vừa chắc chắn hơn khi có rung.
Bước 6: bày biện — và chỗ đứng của phần quan niệm
Bước cuối này là lúc hợp lý để tính tới hướng bàn thờ, chỗ đặt vật phẩm, màu sắc theo mệnh nếu bạn coi trọng những thứ đó.
Đặt ở cuối không phải vì nó không quan trọng, mà vì nó là phần dễ đổi nhất. Dời một pho tượng mất một phút; dời một cái cửa mất cả công trình. Cái gì khó đảo ngược thì quyết trước, cái gì dễ đảo ngược thì để sau.
Và giữ một ranh giới: không thu hẹp lối thoát nạn, không bịt ô thoáng, không hạ lan can, không bỏ thiết bị an toàn vì lý do bố cục. Nhà ở vùng hay bão và hay ngập thì mấy thứ đó có giá trị rất thật.
Tóm lại
Thứ tự là kết cấu, chống thấm và thoát nước, điện nước, ánh sáng và thông gió, hoàn thiện, rồi mới bày biện. Ngân sách hẹp thì làm trọn từng tầng chứ đừng làm mỗi thứ một ít.
Việc đụng kết cấu và việc cần cấp phép thì hỏi người có chuyên môn và cơ quan có thẩm quyền trước. Chụp lại đường điện nước trước khi trát. Và để phần bày biện ở cuối, vì đó là phần dễ đổi nhất.