Sau bão: kiểm nhà theo thứ tự nào trước khi ở lại
Bão tan, nước rút, và ai cũng muốn về nhà dọn dẹp ngay. Nhưng vài giờ đầu sau bão là lúc dễ xảy ra tai nạn nhất — phần lớn nguy hiểm lúc đó không nhìn thấy được. Bài này bày thứ tự kiểm, từ thứ nguy hiểm nhất trở xuống.
Trước hết, nếu chính quyền địa phương chưa cho phép quay lại khu vực, hoặc còn cảnh báo về sạt lở, nước dâng hay đường dây điện đứt, thì đợi. Không có tài sản nào trong nhà đáng để về sớm hơn.
Bước 1: điện — kiểm trước khi bước vào
Đây là thứ nguy hiểm nhất và cũng là thứ người ta hay bỏ qua vì nóng ruột.
Nhìn từ ngoài trước. Có dây điện nào đứt, võng xuống, hoặc chạm vào cây, mái, hàng rào không. Nếu có, đứng xa và báo đơn vị điện lực — đừng tự đụng vào, kể cả khi trông như đã mất điện. Dây có thể có điện trở lại bất cứ lúc nào.
Nếu nhà đã bị ngập, đừng bật lại điện cho tới khi có thợ kiểm. Nước vào ổ cắm, vào aptomat, vào thiết bị là chuyện phải xử trước khi cấp điện lại. Nếu cầu dao tổng ở chỗ ngập hoặc ướt thì đừng tự đóng cắt.
Đừng lội nước có đường dây đi qua.
Với nhà không ngập, vẫn nên đi một vòng kiểm ổ cắm và thiết bị xem có ẩm không trước khi dùng lại.
Bước 2: gas và mùi lạ
Ngửi thấy mùi gas thì không bật tắt công tắc điện nào, không bật quạt, không dùng điện thoại trong khu vực đó. Khoá van nếu tới được an toàn, mở cửa cho thoáng, đưa mọi người ra ngoài, rồi gọi đơn vị cung cấp gas hoặc cứu hoả từ bên ngoài.
Mùi khét như nhựa cháy cũng vậy — ngắt aptomat khu vực đó và gọi thợ điện.
Và nếu dùng máy phát điện: chỉ chạy ngoài trời, nơi thoáng, xa cửa sổ và cửa ra vào. Khí thải của máy phát chạy trong nhà hoặc trong gara kín gây ngộ độc và đã cướp đi nhiều sinh mạng sau các trận bão. Đây là điều không thương lượng.
Bước 3: kết cấu — nhìn trước khi ở lại
Đi quanh nhà và nhìn mấy dấu hiệu sau. Nếu thấy bất cứ cái nào thì đừng ở lại, gọi người có chuyên môn xây dựng:
- Tường nghiêng, phình, hoặc nứt lớn mới xuất hiện.
- Sàn võng, rung khi đi, hoặc có tiếng kêu lạ.
- Mái sụp một phần, xà gồ gãy, hoặc ngói bay nhiều mảng.
- Cột có vết nứt chéo.
- Nền đất quanh nhà bị xói, móng lộ ra.
- Cửa và cửa sổ đột nhiên kẹt cứng — có khi là dấu hiệu khung nhà đã xê dịch.
Với nhà ở vùng có nguy cơ sạt lở, để ý cả sườn đất phía sau nhà: vết nứt mới trên mặt đất, cây nghiêng, nước rỉ ra chỗ trước đây khô.
Bước 4: nước và vệ sinh
Sau ngập, nước máy có thể không an toàn để uống trong một thời gian — theo dõi thông báo của đơn vị cấp nước và chính quyền địa phương. Trong lúc chưa rõ, dùng nước đóng chai hoặc nước đun sôi để uống và để đánh răng.
Giếng và bể chứa bị ngập thì cần được xử lý trước khi dùng lại; hỏi cơ quan y tế địa phương về cách làm phù hợp.
Về đồ ăn: thực phẩm đã tiếp xúc với nước lũ thì bỏ, kể cả đồ trong bao bì không kín. Đồ trong tủ lạnh sau nhiều giờ mất điện thì cũng cân nhắc bỏ — nghi ngờ thì bỏ, một bữa ăn không đáng đổi lấy một đợt ngộ độc khi dịch vụ y tế đang quá tải.
Bước 5: dọn cho an toàn
- Mang ủng, găng dày, khẩu trang. Nước lũ mang theo bùn, rác, mảnh kính, đinh và nhiều thứ khác.
- Cẩn thận với động vật — rắn và côn trùng thường trú vào nhà và vào đống đồ sau lũ.
- Đừng bê nặng một mình, nhất là đồ ngấm nước, vì chúng nặng hơn nhiều so với lúc khô.
- Nghỉ và uống nước. Say nắng và kiệt sức khi dọn sau bão là chuyện rất thường.
- Nếu bị thương, kể cả vết xước nhỏ dính bùn, rửa sạch và theo dõi — và đi khám nếu có dấu hiệu nhiễm trùng.
Bước 6: chống mốc — cửa sổ thời gian rất ngắn
Đây là việc quyết định nhà bạn có mốc lâu dài hay không, và nó phải làm sớm.
Mốc bắt đầu phát triển rất nhanh trên bề mặt ẩm trong điều kiện nóng. Nên ngay khi an toàn: mở toang cửa cho thông gió, dùng quạt đẩy khí ra ngoài, và bỏ những thứ ngấm nước không cứu được — thảm, đệm, gỗ công nghiệp, giấy dán tường.
Đồ gỗ tự nhiên và đồ cứng thì lau sạch bùn rồi để khô hẳn, càng nhanh càng tốt. Tủ kê sát tường thì kéo ra cho thoáng phía sau.
Nếu trong nhà có người bị hen hoặc bệnh hô hấp, hãy để họ ở nơi khác cho tới khi nhà khô và sạch.
Bước 7: ghi lại thiệt hại
Chụp ảnh trước khi dọn — toàn cảnh từng phòng, cận cảnh từng chỗ hỏng, và cả mức nước để lại vết trên tường. Quay một đoạn video đi khắp nhà cũng rất hữu ích.
Ghi lại danh mục đồ hỏng kèm ước tính. Nếu có bảo hiểm, liên hệ sớm và hỏi họ cần gì trước khi bạn bỏ đồ đi — nhiều nơi yêu cầu giữ lại hoặc ghi nhận trước.
Giữ hoá đơn của mọi khoản sửa chữa và mua sắm khắc phục.
Bước 8: nhờ thợ — và cảnh giác
Sau bão luôn xuất hiện nhiều người nhận sửa chữa. Phần lớn là thợ thật, nhưng đây cũng là lúc dễ gặp chuyện:
Cảnh giác với người đòi trả trước toàn bộ, thúc ký ngay, không có địa chỉ rõ ràng, hoặc đưa giá thấp bất thường rồi phát sinh sau. Hỏi vài nơi nếu việc không quá gấp, yêu cầu báo giá bằng văn bản, và trả theo tiến độ thay vì trả hết trước.
Với việc đụng tới kết cấu và điện thì đừng chọn theo giá rẻ nhất.
Tóm lại
Thứ tự là điện, gas, kết cấu, nước và vệ sinh, rồi mới tới dọn. Nhà đã ngập thì đừng bật lại điện cho tới khi có thợ kiểm. Máy phát chỉ chạy ngoài trời nơi thoáng.
Thấy tường nghiêng, sàn võng hay nứt lớn mới thì đừng ở lại. Nước máy có thể chưa an toàn để uống — theo dõi thông báo. Chống mốc phải làm sớm. Và chụp ảnh ghi lại thiệt hại trước khi dọn.